1 kwietnia

- imieniny: Grażyna, Hugo, Katarzyna, Teodora, Tomisław i Zbigniew
- Prima aprilis
- Cypr - Dzień EOKA
- Iran - Święto Republiki Islamskiej
- San Marino - Inwestytura nowego Regenta

- 1578 - William Harvey, angielski anatom i fizjolog (zm. 1657)
- 1697 - Abbé Prévost, francuski pisarz (zm. 1763)
- 1730 - Salomon Gessner, szwajcarski poeta (zm. 1788)
- 1750 - Hugo Kołłątaj, polski mąż stanu, publicysta polityczny (zm. 1812)
- 1753 - Joseph de Maistre, francuski filozof (zm. 1821)
- 1755 - Anthelme Brillat-Savarin, francuski pisarz (zm. 1826)
- 1776 - Sophie Germain, francuska matematyczka (zm. 1831)
- 1815 - Otto von Bismarck, niemiecki polityk (zm. 1898)
- 1837 - Jorge Isaacs, kolumbijski pisarz (zm. 1895)
- 1858 - Gaetano Mosca, włoski prawnik, socjolog, politolog i historyk (zm. 1941)
- 1865 - Richard Zsigmondy, austriacki chemik (zm. 1929)
- 1866 - Ferruccio Busoni, włoski pianista i kompozytor (zm. 1924)
- 1868 - Edmond Rostand, francuski dramatopisarz (zm. 1918)
- 1873 - Siergiej Rachmaninow, rosyjski kompozytor, pianista i dyrygent (zm. 1943)
- 1875 - Edgar Wallace, angielski pisarz (zm. 1932)
- 1883 - Aleksander Aleksandrow, rosyjski kompozytor (zm. 1946)
- 1887 - Leonard Bloomfield, amerykański językoznawca (zm. 1949)
- 1900 - Wincenty Granat, polski duchowny katolocki, teolog i filozof (zm. 1979)
- 1902 - Józef Mackiewicz, polski pisarz i publicysta (zm. 1985)
- 1906 - Aleksander Jakowlew, rosyjski konstruktor lotniczy (zm. 1989)
- 1908 - Abraham Maslow, amerykański psycholog (zm. 1970)
- 1920 - Toshirô Mifune, japoński aktor (zm. 1997)
- 1925 - Wojciech Jerzy Has, polski reżyser (zm. 2000)
- 1926 - Anne McCaffrey, amerykańska pisarka science-fiction
- 1929 - Milan Kundera, czeski pisarz
- 1933 - Claude Cohen-Tannoudji, francuski fizyk
- 1940 - Wangari Maathai, kenijska działaczka ekologiczna, laureatka Pokojowej Nagrody Nobla
- 1950 - Samuel Alito, amerykański prawnik
- 1957 - Katarzyna Grochola, polska pisarka
- 1966 - Konrad T. Lewandowski, polski pisarz science fiction i fantasy
- 1981 - Bjørn Einar Romøren, norweski skoczek narciarski

- 1204 - Eleonora Akwitańska, królowa francuska (ur. ok. 1122)
- 1205 - Almaryk II, król Cypru i Jerozolimy (ur. ok. 1155)
- 1455 - Zbigniew Oleśnicki, polski polityk, kardynał (ur. 1389)
- 1548 - Zygmunt I Stary, wielki książę litewski i król Polski (ur. 1467)
- 1872 - Hugo von Mohl, niemiecki botanik (ur. 1805)
- 1901 - François-Marie Raoult, francuski chemik i fizyk (ur. 1830)
- 1904 - Otto von Böhtlingk, niemiecki indianista (ur. 1815)
- 1917 - Scott Joplin, amerykański kompozytor i pianista (ur. 1868)
- 1922 - Karol I, cesarz austriacki (ur. 1887)
- 1939 - Anton Makarenko, radziecki pedagog i pisarz (ur. 1888)
- 1947 - Jerzy II, król Grecji (ur. 1890)
- 1952 - Ferenc Molnár, węgierski pisarz, dramaturg i dziennikarz (ur. 1878)
- 1965 - Helena Rubinstein, amerykańska założycielka firmy kosmetycznej polskiego pochodzenia (ur. 1870)
- 1966 - Flann O'Brien, irlandzki pisarz (ur. 1911)
- 1968 - Lew Landau, rosyjski fizyk, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki (ur. 1908)
- 1976 - Max Ernst, niemiecki rzeźbiarz i malarz (ur. 1891)
- 1976 - Werner Karl Heisenberg, niemiecki fizyk, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki (ur. 1901)
- 1984 - Marvin Gaye, amerykański piosenkarz (ur. 1939)
- 1986 - Erik Bruhn, duński tancerz i choreograf (ur. 1928)
- 1987 - Henri Cochet, francuski tenisista (ur. 1901)
- 1991 - Martha Graham, amerykańska tancerka i choreograf (ur. 1894)
- 1994 - Robert Doisneau, francuski fotoreporter (ur. 1912)

- 1656 - Król Jan II Kazimierz złożył we lwowskiej katedrze śluby, obierając Matkę Boską Częstochowską za patronkę i Królową Polski i zapowiedział walkę z najazdem szwedzkim aż do zwycięstwa.
- 1683 - Cesarz Leopold I zawarł z Janem III Sobieskim przymierze skierowane przeciwko Turcji.
- 1848 - Komitet Narodowy Polski zniósł część obowiązków chłopskich wobec dworów.
- 1900 - Podpoznańskie miejscowości: Łazarz, Wilda i Jeżyce zostały przyłączone do Poznania.
- 1919 - Powołano Główny Urząd Miar.
- 1919 - W poznańskim Ogrodzie Botanicznym (dziś Park Wilsona) otwarto Palmiarnię.
- 1930 - PLL LOT uruchomił pierwsze połączenie międzynarodowe.
- 1935 - Powstała Mała Orkiestra Polskiego Radia.
- 1945 - Stalowa Wola uzyskała prawa miejskie.
- 1981 - Wprowadzono reglamentację mięsa, wędlin i cukru.

- 286 - Cesarz Dioklecjan uznał swego towarzysza broni Maksymiana augustem i dał mu władzę nad zachodnią częścią cesarstwa rzymskiego.
- 1605 - Leon XI został wybrany papieżem.
- 1814 - W Fontainebleau doszło do abdykacji cesarza Napoleona I i jego pożegnania z wojskiem.
- 1916 - W Bułgarii został wprowadzony kalendarz gregoriański.
- 1918 - W Wielkiej Brytanii utworzono Royal Air Force (Królewskie Siły Powietrzne).
- 1924 - Adolf Hitler został skazany na 5 lat więzienia za próbę zamachu stanu.
- 1934 - Kanonizowano Jana Bosko.
- 1941 - ZSRR i Jugosławia zawarły pakt o przyjaźni.
- 1945 - II wojna światowa: rozpoczęła się inwazja wojsk amerykańskich na wyspę Okinawę.
- 1951 - Utworzono Mossad, izraelską organizację wywiadowczą.
- 1955 - Cypryjska organizacja EOKA dokonała zamachu bombowego na budynki brytyjskiej administracji na wyspie.
- 1960 - Wystrzelono pierwszego w historii satelitę meteorologicznego, TIROS 1.
- 1979 - Proklamowano Islamską Republikę Iranu. kwietnia 01 ko:4월 1일 ja:4月1日 simple:April 1 th:1 เมษายน

Imieniny

Imieniny - zwyczaj świątecznego obchodzenia (czasami hucznego) dnia świętego(ej) lub błogosławionego(ej) z katolickiego kalendarza lub innego dnia, tradycyjnie przypisywanego temu imieniu. Zwyczaj szczególnie popularny w Polsce, ale także obecny w regionach katolickich np. Bawarii. Imieniny obchodzi się również w Grecji, w Szwecji, na Węgrzech, a kiedyś i w Rosji. W Szwecji oficjalną listę imienin publikuje Królewska Szwedzka Akademia Nauk. Zwykle wiąże się ze składaniem życzeń i wręczaniu prezentów solenizantowi. Zobacz też urodziny.

Imieniny według miesięcy

styczeń

Imieniny alfabetycznie

__NOTOC__

Hugo (imię)

Hugo, Hugon - imię męskie, które powstało przez skrócenie germańskich imion ze składnikiem hugu (rozum, umysł), co oznacza "człowiek rozumny, bystry". Hugo imieniny obchodzi: 1 kwietnia, 29 kwietnia i 17 listopada. Znane osoby noszące imię Hugo:
- Hugh Grant
- Hugo Kołłątaj
- Hugo Münsterberg
- Victor Hugo Kategoria:Męskie imiona germańskie

Katarzyna

Katarzyna - imię żeńskie pochodzenia greckiego. Wywodzi się z przymiotnika katharos słowa oznaczającego "czysty", "bez skazy". W innych językach (zobacz też [http://pl.wiktionary.org/wiki/Katarzyna listę] w Wikisłowniku):
- (ang.): Catherine, Catharine, Katharine, Kathleen
- (białorus): Kacjaryna, Kasja, Katra
- (bułg.): Ekaterina, Kata, Katerina, Katja, Kica
- (czes.): Katerina
- (duński): Katrine, Karen, Karna, Trine
- (fin.): Katariina, Katri, Kaisa, Kaarina, Katriina, Kati, Kaisu, Kaija, Katja, Riina
- (fr.): Catherine
- (hiszp.): Catalina
- (holend.): Catharina, Katrijn
- (lit.): Kotryna, Katryna, Katryne, Katarina, Katre
- (maced.): Ekaterina, Kata, Katarina
- (niem.): Katharina, Katherine, Katrin
- (norw.): Karen, Katharina, Katrine, Kari, Rina
- (port.): Catarina, Cátia, Kátia
- (ros.): Jekaterina, Katerina
- (rum.): Ekaterina, Catalina, Caterina, Catrina
- (serb.-chorw.): Katarina, Kata, Katica
- (słow.): Katarina
- (słowen.): Katarina, Katja, Katka
- (szw.): Katarina, Karin, Karina, Karna
- (ukr.): Kateryna, Katrja
- (węg.): Katalin, Kata, Kato, Katinka
- (wł.): Caterina, Rina Katarzyna imieniny obchodzi: 2 lutego, 13 lutego, 9 marca, 22 marca, 23 marca, 24 marca, 1 kwietnia, 6 kwietnia, 29 kwietnia, 30 kwietnia, 25 listopada i 30 grudnia. Znane osoby noszące imię Katarzyna:
- Katarzyna I
- Katarzyna II Wielka
- Katarzyna Aleksandryjska, święta
- Katarzyna Antoniewicz, aktorka
- Katarzyna Aragońska
- Katarzyna Borowicz, Miss Polonia 2004
- Katarzyna Bujakiewicz, polska aktorka
- Katarzyna Butowtt
- Katarzyna Dowbor
- Katarzyna Figura, aktorka
- Katarzyna Gärtner
- Katarzyna Gdaniec, tancerka
- Katarzyna Grochola
- Katarzyna Groniec
- Katarzyna Jagiellonka
- Katarzyna Jamróz, aktorka
- Katarzyna Kobro
- Kasia Kowalska
- Katarzyna Leszczyńska, królowa polska
- Katarzyna Medycejska
- Katarzyna Nosowska
- Katarzyna Sieneńska, święta
- Katarzyna Skowrońska, siatkarka
- Kasia Smutniak, polska aktorka i modelka
- Kayah
- Katarzyna Wójcicka, panczenistka
- Katarzyna Zawidzka, Miss Polonia 1985
- Catherine Deneuve, aktorka francuska
- Catherine Oxenberg, aktorka amerykańska
- Catherine Zeta-Jones, aktorka
- Kate Moss, modelka
- Kate Winslet - aktorka angielska kategoria:Żeńskie imiona greckie

Teodora

- Teodora - imię
- Teodora (500-548) - żona Justyniana I Wielkiego
- Teodora (zm. 928) - żona Teofilakta, kosula Tusculum
- Teodora (981-1056) - cesarzowa Bizancjum w 1042

Tomisław

Tomisław – staropolskie imię męskie, złożone z członów Tomi- (tomiti - "dręczyć, męczyć") i -sław ("sława"). Mogło oznaczać "tego, którego dręczy potrzeba sławy". Żeńskie odpowiedniki: Tomisława, Tomiła. Tomisław imieniny obchodzi 1 kwietnia i 21 grudnia. Kategoria:Męskie imiona słowiańskie

Iran

Iran (Islamska Republika Iranu - Dżomhuri-je Eslami-je Iran, do roku 1935 Persja) – państwo na Bliskim Wschodzie, leżące nad Zatoką Perską i Zatoką Omańską.

Informacje ogólne

Iran graniczy (zgodnie z ruchem wskazówek zegara) z Irakiem (1458 kilometrów), Turcją (499 kilometrów), Azerbejdżanem (611 kilometrów), Armenią (35 kilometrów), Turkmenistanem (992 kilometry), Afganistanem (936 kilometrów) i Pakistanem (909 kilometrów) Łączna długość linii granicznej wynosi 5 440 km. Długość linii brzegowej: 2 440 kilometrów (oprócz tego 740 kilometrów wybrzeża nad Morzem Kaspijskim klasyfikowanym jako jezioro)
- Ludność: 69 018 924 (dane z lipca 2004)
- Grupy etniczne: Persowie 51%, Azerowie 24%, Gilanie i Mazandaranie 8%, Kurdowie 7%, Arabowie 3%, Lurowie 2%, Beludżowie 2%, Turkmeni 2%, inni 1%
- Religie: szyici 89%, sunnici 10%, chrześcijanie, zoroastrianie, żydzi i bahaiści 1%
- Używane języki (razem z dialektami): perski 58%, tureckie 26% kurdyjski 9%, luri 2%, beludżyjski 1%, arabski 1%, inne 3%
- Stolica: Teheran 6 800 000 mieszkańców, zespół miejski 10 300 000 mieszkańców (dane za 1996 rok)
- Podział administracyjny: 24 ostany (prowincje)
- Parlament: Islamskie Zgromadzenie Konsultatywne (Madżlis-e-Szura e Islami)

Ustrój polityczny

Ustrój Iranu jest bardzo trudny do sklasyfikowania. Łączy elementy demokratycznej republiki z religijną dyktaturą a nawet monarchią. Głową państwa jest sprawujący dożywotnio swój urząd wybierany przez Zgromadzenie Ekspertów Najwyższy Prawnik Muzułmański. Wybierany w wyborach powszechnych prezydent jest dopiero drugą osobą w państwie i szefem władzy wykonawczej. Władza ustawodawcza należy do jednoizbowego parlamentu - Islamskie Zgromadzenie Konsultatywne Madżlis-e-Szura-e Eslomi. Kadencja zarówno parlamentu jak i prezydenta trwa cztery lata, przy czym prezydent może swój urząd sprawować maksymalnie dwie kadencje. Ważną rolę ustrojową spełnia Rada Nadzorująca, czuwająca nad zgodnością prawa stanowionego przez rząd i parlament z Konstytucją oraz prawidłami islamu. System kontroli konstytucyjności prawa jest w Iranie bardzo szczelny, gdyż każda ustawa zanim wejdzie w życie musi być zbadana przez Radę Nadzorującą w ciągu 10 dni. W przypadku poważniejszych sporów między Madżlesem a Radą głos zabiera Rada Ochrony Interesu Państwa. Władza sądownicza należy do sądów, które funkcjonalnie podlegają głowie państwa, który powołuje zwierzchnika wymiaru sprawiedliwości. Władza lokalna należy do wybieranych w wyborach powszechnych Rad Prowincjonalnych Miejskich, Wiejskich, Dzielnicowych i Sąsiedzkich. Centralnym przedstawicielstwem samorządu terytorialnego jest Krajowa Rada Prowincji.

Gospodarka

Irańska gospodarka jest jedną z najdynamiczniej rozwijających się na Bliskim Wschodzie, szczególnie w ostatnim okresie, gdy ceny ropy naftowej osiągają rekordowo wysokie ceny. Iran jest również jednym z niewielu krajów muzułmańskich, który rozwija również inne sektory gospodarki nie związane z ropą naftową. Jednak wyż demograficzny, ogromna ilość młodych ludzi sprawia, że wykorzystanie relatywnie dobrego stanu gospodarki jest utrudnione. W ten sposób mimo 7 % wzrostu PKB bezrobocie przekracza 15 %, wysoka jest również inflacja - ok 12-18 %, co i tak jest ogromnym postępem w porównaniu z sytuacją sprzed 10 lat. Raport UNICEF ( zob. link ) wskazuje, że w Iranie wciąż są ogromne rozwarstwienia w dochodach ludności ( chociaż średni dochód na mieszkańca wynosi ok 8000 $ rocznie, wielu Irańczyków żyje na granicy minumum socjalnego a wielu w nędzy. Jednak ten sam raport zauważa, że sytuacja się poprawia a rząd stara się realizować wytyczne organizacji międzynarodowych. Zdecydowanie poprawia się dostęp do opieki medycznej oraz edukacji. Iran jest eksporterem przede wszystkim ropy naftowej i gazu ziemnego, produktów przemysłu chemicznego, tworzyw sztucznych, a także orzeszków pistacjowych, dywanów perskich. Import obejmuje maszyny, elektronikę, sprzęt AGD. W ostatnim czasie rozwija się budząca kontrowersje na Zachodzie energetyka jądrowa. Pod względem struktury własności środków produkcji jeśli chodzi o wielki przemysł dominuje sektor państwowy, natomiast jeśli chodzi o sektor średni i drobny własność prywatna i spółdzielcza. Bardzo ważną rolę goposdarczą spełnia bazar, czyli mali i średni kupcy, stanowiący wpływowe lobby polityczne.

Historia

- 1935 - Persja zmieniła nazwę na Iran. Nazwa ta pochodzi od starożytnego ludu Ariów.
- 1941 - wojska radzieckie i brytyjskie wkroczyły do Iranu i obaliły mającego proniemieckie sympatie Mohammeda Rezę Szacha. Nowym szachem został jego syn Mohammed Reza Pahlawi.
- kwiecień 1951 - parlament irański znacjonalizował Angielsko-Irańską Kompanię Naftową. Narastał konflikt między szachem i nacjonalistycznym premierem Mohammedem Mossadekiem, który m.in. zablokował przyznanie koncesji naftowej ZSRR. Korzystając z pomocy alimów i kół socjalistycznych Mossadek blokował również zachodnie wpływy w Iranie
- 22 sierpnia 1953 - dzięki amerykańskiej i brytyjskiej pomocy szach przeprowadził zamach stanu i obalił premiera.
- 1959 - Mohammed Reza Pahlawi zaczął ograniczać wpływy alimów i zamykać islamskie szkoły.
- 26 stycznia 1963 - szach Reza Pahlawi ogłosił "białą rewolucję" - program reform mających doprowadzić do modernizacji kraju (szach chciał m.in. wyzwolić kobiety, nawiązać przyjacielskie stosunki z Izraelem i uczynić Iran piątą potęgą gospodarczą świata w latach 90. XX wieku). Opór przeciwko zbyt szybko wprowadzanym reformom zaczał narastać. Szczególnie ostro zaczął krytykować szacha jeden z alimów ajatollah Chomeini. Wielu protestujących alimów i sufich trafiało do więzień.
- 5 czerwca 1963 - miały miejsce masowe protesty w wielu miejscach w kraju. W wyniku ostrej reakcji armii zginęło około 15 000 ludzi. Wygnany z kraju Chomeini udał się do An-Nadżafu w Iraku skąd kierował oporem przeciwko rządom szacha (m.in wysyłając swoje przemówienia na kasetach magnetofonowych). Władza szacha coraz bardziej opierała się na tajnej policji SAVAK i amerykańskiej pomocy. Do kierowania irańskimi przędsiębiorstwami szach sprowadził 150 tys. zachodnich specjalistów. Tysiące mieszkanców wsi zaczęło przenosić się do miast, których infrastruktura powoli przestawała wystarczać.
- 1973-1976 - PNB Iranu wzrósł o 50%, ale potem przyszła recesja, a wraz z nią inflacja i bezrobocie.
- wrzesień 1978 - w związku z silnymi protestami szach wprowadził stan wojenny.
- grudzień 1978 - pięć milionów ludzi zgromadziło się na gigantycznej demonstracji, uczestnicy domagali się usunięcia szacha i ustanowienia republiki islamskiej.
- 16 stycznia 1979 - szach uciekł z kraju wraz z rodziną, większość zachodnich specjalistów zrobiła to samo.
- 1 lutego 1979 - ajatollah Chomeini wrócił do kraju.
- 1 kwietnia 1979 - proklamowano Islamską Republikę Iranu. Przyjęto trudny do sklasyfikowania ustrój polityczny łączący elementy nowoczesnej demokracji z religijną dyktaturą. Z jednej strony Iran ma parlament i prezydenta wybierane w wyborach powszechnych, zna instytucję referendum zaś władza opiera się na nowczesnej zasadzie trójpodziału, z drugiej jednak wszystko pod nadzorem autorytetów religijnych. Najważniejsze organy nadzoru religijnego to welajat e faghih - teolog szyicki będący głową państwa oraz Rada Nadzorująca, spełniająca funkcję trybunału konstytucyjnego, w tym badająca zgodność prawa stanowionego z zasadami islamu. Wprowadzono surowe prawa wzorowane na szariacie. Od tego momentu zaczął się bardzo szybki wzrost liczby mieszkańców Iranu.
- 4 listopada 1979 - studenci zajęli amerykańską ambasadę w Teheranie, wzięli 52 zakładników.
- 27 lipca 1980 - szach Reza Pahlawi umarł w Egipcie.
- 22 września 1980 - armia iracka zaatakowała Iran, zaczęła się wojna iracko-irańska.
- 20 stycznia 1981 - po 444 dniach niewoli amerykańscy zakładnicy wrócili do domu.
- 3 lipca 1988 - rakieta wystrzelona z amerykańskiego krążownika USS Vincennes patrolującego Zatokę Perską strąciła irańskiego Airbusa, na którego pokładzie było 290 pasażerów i załoga, nikt nie przeżył.
- 20 sierpnia 1988 - koniec wojny iracko-irańskiej
- 14 lutego 1989 - ajatollah Chomeini ogłosił fatwę nakazującą muzułmanom zabić Salmana Rushdiego.
- 3 czerwca 1989 - umarł ajatollah Chomeini, jego miejsce zajął dotychczasowy prezydent Ali Chamenei.
- lipiec 1989 w wyborach na prezydenta republiki zwyciężył uważany za polityka umiarkowanego Ali Akbar Haszemi Rafsandżani. Wcześniej w drodze referendum poszerzono kompetencje prezydenta (zniesienie urzędu premiera, prezydent na czele Rady Ministrów ).
- luty/maj 1992 zwycięstwo zwolenników prezydenta w wyborach parlamentarnych.
- 1995 - USA nałożyły na Iran sankcje ekonomiczne za wspieranie terroryzmu i próby zdobycia broni nuklearnej, Iran odrzucił oskarżenia.
- 23 maja 1997 - uznawany za reformatora Mohammed Chatami wygrał wybory prezydenckie. Próby reform skończyły się jednak niepowodzeniem i kraj pozostał pod kontrolą konserwatystów. Coraz częstsze protesty studentów.
- 8 czerwca 2001 - kolejny wyborczy sukces Chatamiego. Przy władzy utrzymują się jednak konserwatyści, a proreformatorskie gazety są zamykane. Wielu reformatorów (w tym współpracownicy prezydenta) ląduje w więzieniu. Jednak wprowadzone po rewolucji surowe prawa obyczajowe i dotyczące roli kobiet ulegają powolnemu złagodzeniu.
- wrzesień 2001 Po zamachu terrorystycznym na WTC prezydent Chatami udziela poparcia USA w wojnie z afgańskimi Talibami. Dyplomacja irańska odgrywa pozytywną rolę pod czas konferencji w Bonn. Jednak mimo tego kilka dni później prezydent USA Geogre W. Bush umieszcza Iran na ,,Osi zła" obok Iraku i KRLD.
- luty/czewiec 2004 Wybory parlamentarne. Wybory nie spełniły kryteriów demokracji, gdyż najpierw do wyborów nie dopuszczono części kandydatów obozu reformatorskiego. Później mimo ustepstw ze strony Rady Nadzorujacej większość reformatorów zbojkotowała wybory. Jednak frekwencja przekroczyła 50% a przewagę zdobyli umiarkowani konserwatyści.
- 17 czerwca 2005 zaskakujące wyniki I tury wyborów prezydenckich. Do II tury nie zakwalifikował się żaden z kandydatów obozu reform. Druga tura rozegra się między umiarkowanym ajatollahem Akbarem Haszemim Rafsandżanim a konserwatywnym Mahmudem Ahmadineżadem, burmistrzem Teheranu.
- 24 czerwca 2005 W II turze wyborów prezydentem wybrany zostal konserwatywny Mahmud Ahmadineżad uzyskując 61,69 % głosów.

Dzień obecny

Przeprowadzone w czerwcu 2005 r. wybory prezydenckie pokazały, że wpływy konserwatystów religijnych w społeczeństwie nadal są duże, a liberalne środowiska moga cieszyć się popularnością jedynie w wąskich elitach niektórych miast. Dla większości społeczeństwa ważniejsze od spraw roli religii w życiu publicznym czy swobód obywatelskich okazało się rozwiązanie problemów socjalno-bytowych, co obiecywli konserwatyści. Na odwrócenie się społeczeństwa od programu reform zapewne niemały wpływ miała również pozbawiona głębszej refleksji, niechętna polityka USA, które nie zważając ani na odrębność kulturową Iranu ani dokonujące się w nim przeobrażenia nieustannie manifestują swą wrogość wobec Republiki Islamskiej. Punktem kulminacyjnym tej polityki stało się umieszczenie Iranu na stworzonej przez prezydenta G.Busha ,,Osi zła" pomimo rządów reformatorów i udzielonego już poparcia w wojnie z terroryzmem. Ta polityka dała religijnemu establiszmentowi skupionemu wokół duchowego przywódcy Iranu ajatollaha Alego Chamenei pretekst do politycznej kontrofensywy i dyskredytacji reformatorów w oczach opini publicznej. Głównymi wyzwaniami, przed jakimi staje formuująca się właśnie irańska scena polityczna jest rozwiązanie problemów gospodarczych , w szczególności sprawiedliwy podział dóbr, walka z bezrobociem zaś w polityce zagranicznej rozwiazanie problemu energii atomowej, nad którą prowadzone przez Iran badania budzą najwięcej kontrowersji. Według USA i Izraela Iran zmierza do budowy broni nuklearnej, według władz Iranu chodzi o pokojowe wykorzystanie energii jądrowej.

Podział administracyjny

Iran podzielony jest na 28 ostanów (prowincji, ostan - w liczbie mnogiej ostan-haa):
- Ardabil
- Azerbejdżan Wschodni
- Azerbejdżan Zachodni
- Bachtaran (dawniej Kermanszahan)
- Bachtjari
- Beludżystan i Sistan
- Buszahr
- Chorasan
- Chuzestan
- Fars
- Gilan
- Golestan
- Hamadan
- Hormozgan
- Ilam
- Isfahan
- Jezd
- Kazwin
- Kerman
- Kohgiluje wa Bojer Ahmad
- Kom
- Kurdystan
- Lurestan
- Markazi
- Mazandaran
- Semnan
- Teheran
- Zandżan

Zobacz też

- Znane miejsca: Bam.
- Znani Irańczycy/Persowie: Behzad, Shirin Ebadi, Ferdousi, Hafez, Mirak Nakkasz, Shahram Nazeri, Sadi z Szirazu, Mohammad Reza Shajarian, Abol Hassan Bani-Sadr.
- Władcy Persji
- stosunki polsko-irańskie

Bibliografia

- Iran - państwo i religia - Małgorzata Stolarczyk, wydawnictwo Dialog 2001 Kategoria:Państwa Azji Kategoria:Iran

linki

Raport UNICEF http://www.unicef.pl/517_1509.htm Polska strona o kulturze i historii Iranu http://www.iran.krakow.pl/ zh-min-nan:Iran ko:이란 ms:Iran ja:イラン simple:Iran th:ประเทศอิหร่าน

1578

- 1578 ko:1578년

William Harvey

grafika:Harvey.jpg

William Harvey (1 kwietnia 1578 - 3 czerwca 1657) - angielski medyk, który pierwszy we właściwy sposób opisał układ krwionośny człowieka, przypisując sercu funkcję pompy rozprowadzającej krew po całym organizmie. Urodził się w Folkestone. Studiował w Cambridge i Padwie. Po powrocie do Anglii poślubił Elizabeth Brown, córkę nadwornego lekarza królowej Elżbiety I. W latach 1606 - 1643 był lekarzem w szpitalu Świętego Bartłomieja w Londynie. Był członkiem Królewskiego Kolegium Lekarzy. Swe dzieło Exercitatio Anatomica de Motu Cordis et Sanguinis in Animalibus (Badania anatomiczne ruchów serca i krwi u zwierząt) ogłosił w 1616 r. Przedstawił w nim wspartą naukowymi dowodami tezę, że krew jest pompowana przez serce po całym ciele, a następnie w zamkniętym obiegu do niego powraca. Teoria ta pozostawała w sprzeczności z obowiązującym przez ponad tysiąc lat modelem Galena, który wyodrębniał dwa rodzaje krwi (obecnie znane jako żylna i tętnicza) - ciemnoczerwoną, pochodzącą rzekomo z wątroby, i jasnoczerwoną, pochodzącą z serca. Miały one być różne od siebie i posiadać odrębne funkcje. Krew według Galena była zużywana przez poszczególne narządy i miała powstawać od nowa z pożywienia. W XIII wieku właściwą zasadę działania tętnic i żył odkrył arabski medyk Ibn Nafis, którego dzieło rozwinął właśnie Harvey. Do jego czasów nie była ona przyjmowana do wiadomości. Odkrycie Harvey'a nie spotkało się z pozytywnym przyjęciem za jego życia. Był atakowany przez swych współczesnych, choć nadal uważano go za dobrego lekarza. W latach 1618 - 1625 był nadwornym lekarzem Jakuba I, a w latach 1625 - 1647 - Karola I. Z punktu widzenia anatomii, teoria Harvey'a była słuszna, jednak z powodu niemożności odróżnienia w organizmie sieci naczyń włosowatych, nie mógł on wyjaśnić sposobu przepływu krwi pomiędzy żyłami i tętnicami. Wpływ badań Harvey'a na ówczesną medycynę był nikły - kontynuowano m.in. praktyki upuszczania krwi oparte na teorii Galena. Harvey starał się zachęcić innych do zainteresowania się jego pracą i rozwijania badań nad krążeniem krwi. Pragnął też odrodzić arabskie tradycje medyczne uosobione przez takich medyków jak Ibn Nafis, Ibn Sina i Rhazes. Nastąpiło to jednak dopiero po kilkudziesięciu latach. Harvey William Harvey William ja:ウイリアム・ハーベー

1697

- 1697 ko:1697년

1730

- 1730 ko:1730년

1750

- 1750 ko:1750년 simple:1750

Hugo Kołłątaj

Hugo Kołłątaj (urodzony 1 kwietnia 1750 w Dederkałach Wielkich na Wołyniu - zmarł 28 lutego 1812 w Warszawie), wybitny polski mąż stanu, publicysta polityczny okresu Oświecenia, uczony, podkanclerzy wielki koronny, ksiądz. Urodził się w rodzinie szlacheckiej. Początkową edukację odebrał w szkołach w Pińczowie, a następnie kształcił się na Akademii Krakowskiej, gdzie uzyskał stopień doktora filozofii (1768). Później, w latach 1770-1774 studiował w Wiedniu, a następnie w Rzymie, gdzie uzyskał doktorat z prawa i teologii oraz przyjął święcenia kapłańskie. Po powrocie do Polski został kanonikiem krakowskim. Był działaczem Towarzystwa do Ksiąg Elementarnych i Komisji Edukacji Narodowej oraz twórcą planu rozbudowy szkół w całym kraju. W latach 1777-1780 z ramienia KEN dokonał reformy Akademii Krakowskiej. Wprowadził między innymi wykłady z nauk przyrodniczych i literatury polskiej, a także umożliwił dostęp do nauki studentom pochodzącym z mieszczaństwa. Jego reforma polegała także na uporządkowaniu spraw majątkowych akademii. Kołłątaj umożliwił rozwój postępowych idei i poprawił poziom naukowy uczelni. W latach 1782-1786 pełnił funkcję rektora Akademii Krakowskiej. W czasie Sejmu Czteroletniego należał do najaktywniejszych działaczy Stronnictwa Patriotycznego. W rozprawie politycznej Do Stanisława Małachowskiego... Anonima listów kilka sformułował plan reformy państwowej mający swój wyraz w Kosntytucji 3 Maja. Do Warszawy przeniósł się w 1778 roku i zgromadził tam prężny zespół publicystów, zwany Kuźnicą Kołłątajowską w którym działali m.in. Franciszek Ksawery Dmochowski i Franciszek Salezy Jezierski. Był zarówno jednym z autorów Konstytucji 3 Maja. Po uchwaleniu Konstytucji Kołłątaj zostaje mianowany podkanclerzym koronnym (1791). Podczas rządów targowicy w roku 1792 przebywał w Dreznie. Przygotowywał i uczestniczył w insurekcji kościuszkowskiej, wchodząc w skład Rady Najwyższej Narodowej i prezentując bardziej radykalne poglądy niż w okresie Konstytucji 3 Maja. Pod koniec powstania kościuszkowskiego po szturmie Pragi 4 listopada 1794 Hugo Kołłątaj potajemnie opuścił Warszawę. Ścigały go bowiem władze rosyjskie. Przebywał na emigracji i 6 grudnia 1794 został aresztowany przez Austriaków w Radymnie, w chwili gdy zmierzał przez Galicję i Węgry do Wenecji. Został osadzony w areszcie w Przemyślu. Wydał go Antoni Trębicki, ongiś jego protegowany i stronnik. W więzieniu przebywał aż do roku 1802. Później udał się na Wołyń, gdzie był współtwórcą Liceum Krzemienieckiego. W latach 1807-1808 podejrzany o kontakty z Napoleonem zostaje wywieziony i przetrzymywany w Moskwie przez władze carskie. Jako publicysta zajmował się przede wszystkim nauką, oświatą i wychowaniem, ale także jego pisma były podstawą Konstytucji 3 Maja, poruszały sprawy społeczne i władzy państwowej. Postulował:
- dziedziczność tronu
- zniesienie liberum veto
- ogólne opodatkowanie
- zmniejszenie wpływów magnaterii
- sejm gotowy
- praw dla mieszczan
- wolności dla chłopstwa (zamiana pańszczyzny na czynsz) Ostatnie lata życia przebywał w Księstwie Warszawskim. Zmarł w opuszczeniu, po długiej i ciężkiej chorobie.

Dzieła

Pozostawił po sobie wiele utworów publicystycznych, niektóre z nich to:
- Listy Anonima (1788-89)
- Prawo polityczne narodu polskiego (1790)